Ratunku! Moje dziecko niewyraźnie mówi

“Duda tata ta tinta” Kto rozszyfruje? Dokładnie takie zdanie zanotowałam w słowniku czterolatka. To, co słychać, to jest jedno, ale to co jeszcze widać, to jest drugie.  Bo ów czterolatek głoski <t>, <d> i <n> realizował międzyzębowo, nie pionizując języka. Logopedom dokonam analizy zdania, a Rodzicom objaśnię, kiedy należy wybrać się do logopedy z dzieckiem, które mówi niewyraźnie.

Zdanie pod lupą

Czterolatek powiedział ” Duża taka ta dziewczynka”. Obserwujemy tu zamianę głoski <ż> na <d>, <k> na <t>, uproszczenie grupy spółgłoskowej, dziecko zamiast trzech sylab, wypowiedziało dwie sylaby w wyrazie “dziewczynka”. Nie odnotowałam w słowniku chłopca żadnych wyrazów trzysylabowych, zamiana głoski <k> na <t> miała postać regularną, dotyczyła każdego wyrazu, w którym występowała głoska <k> w nagłosie (na początku), śródgłosie (w środku), wygłosie (na końcu). Głoskę <g> chłopiec zamieniał na głoskę <d>. Głoski szumiące (czyli sz, ż, cz, dż) zamieniane były głównie na <d> i <t>, podobnie głoski szeregu ciszącego (ć, ś, ź, dź)  i syczącego (s,z,c,dz), choć w tych dwóch szeregach wymowa była nieregularna. Dziecko w niektórych wyrazach czy sylabach wymawiało głoskę ciszącą, rzadziej syczącą, którą zamieniało odpowiednio na <t>, <d> lub na ciszącą, ale realizowaną międzyzębowo. Przykładowe wyrazy w słowniku dziecka: <oto> – oko, <dada>  – żaba – tu pojawia się dodatkowo reduplikacja, na zasadzie upodobnienia do pierwszej sylaby, <totjan> – bocian.

pexels.com

Potencjalne przyczyny wadliwej realizacji głosek

Czy Rodzice słusznie wybrali się z dzieckiem na konsultację? Tak. Co się okazało? Chłopiec nie pionizował języka, miał problemy z gryzieniem i żuciem. Była nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka, język przeważnie między zębami, buzia otwarta, utrwalony tor oddechowy przez buzię. Brak domknięcia warg w pozycji spoczynkowej, a także podczas snu. Nieprawidłowe ułożenie żuchwy (żuchwa cofnięta, tyłozgryz). Skrócone wędzidełko podjęzykowe, według mnie konieczność podcięcia. Częste infekcje górnych dróg oddechowych, co nie sprzyjało domknięciu buźki, ponieważ nos był w większości zatkany. Zalecone w związku z tym wymazy, kontrola laryngologiczna w celu wykluczenia przerostu migdałów i przerostu trzeciego migdała, kontrola ortodontyczna. W przypadku wykluczenia problemów laryngologicznych, warto wykonać testy alergiczne. Dziecko miało też drobne problemy z motoryką małą. Otrzymało wskazania do rozpoczęcia terapii.

Na co zwrócić uwagę w przypadku dwulatka

Kiedy rodzic powinien zacząć się martwić niewyraźną mową dziecka? Jeśli dwulatek zaczyna już coraz więcej mówić, a my słyszymy, że na przykład głoski syczące czy ciszące realizowane są między zębami, wtedy jest to z pewnością nieprawidłowość i należy poszukać źródła problemu. Jeśli nasz dwulatek mówi np. “tu tika”, co oznacza “tu piłka”, wówczas obserwujemy. Czy mówi <p> w innych wyrazach, np. papa, czy mówi dwusylabowe wyrazy z głoską <p> typu “pije”. Jeśli tak, nadal obserwujemy, czy w ciągu kilku tygodni realizacja wyrazu <tika> poprawia się i pojawia się <pika> a później <piłka>. Jeśli jednak dziecko nie mówi <p> wcale, nadal chwilę obserwujemy, zachęcając je do zabaw z sylabami <papa>, <opa>, <pu> (nie zmuszamy jednak do mówienia na zasadzie “powtórz”, “powiedz”, raczej mówimy do oczu dziecka, by dokładnie widziało, że łączymy usta <papa>). Jeśli tak zachęcany maluch nie wypowiada nadal głosek <p> i <b>, można skontaktować się ze specjalistą.

Co z trzylatkiem i czterolatkiem

Jeśli trzyletnie dziecko mówi tak, że tylko osoby z najbliższego otoczenia są w stanie rozszyfrować jego mowę, to również jest wskazanie do wizyty u logopedy. Podobnie w przypadku czterolatka. Kiedy jeszcze udajemy się na konsultację? Jeśli widzimy, że:

  • dziecko wystawia język między zęby przy realizacji niektórych głosek;
  • jeśli słyszymy, że powietrze ucieka gdzieś bokiem podczas mówienia;
  • jeśli słyszymy nieprzyjemne szelesty lub świsty w trakcie mówienia;
  • jeśli dziecko ma przez większość czasu otwartą buźkę i oddycha ustami;
  • jeśli ma problem z połykaniem, gryzieniem;
  • jeśli ma problem z piciem, krztusi się;
  • jeśli zauważamy problem ze słuchem;
  • jeśli dziecko ma nieprawidłowy zgryz (konieczna wizyta u ortodonty, ponieważ nieprawidłowy zgryz może powodować wady wymowy, podobnie jak niewłaściwa postawa dziecka może powodować wady zgryzu, a te wady wymowy)

Ważne!

Pamiętajmy jednak, że nieprawidłowa wymowa jakiekolwiek głoski nie jest normą – jeśli dziecko wkłada język między zęby przy szeregu ciszącym lub syczącym, jeśli wypowiada tak głoski <t>, <d>, <l>, <n> to również jest to nieprawidłowość i należy zgłosić się do specjalisty. Jeśli dziecko nie wypowiada głoski <l>, a zamienia ją np. na <j> przyglądamy się, czy potrafi unieść język do góry, bo być może pojawia się problem z pionizacją. Jeśli jednak dziecko zamienia głoski np. <sz> na <s> a ma cztery lata, możemy jeszcze chwilę poczekać aż pojawią się głoski szeregu szumiącego. Zastępowanie głosek innymi głoskami, które są w systemie fonologicznym języka polskiego może nie być nieprawidłowością, jeśli występuje to w pewnym wieku.

Przyczyny wadliwej artykulacji głosek

Jest mnóstwo przyczyn, ale można je wszystkie podzielić na dwie podstawowe (wg. E. Czaplewskiej):

FONOLOGICZNE – trudności w zakresie wybrzmiewania głosek spowodowane nieprawidłowościami w procesie przetwarzania słuchowego.

ARTYKULACYJNE – trudności w zakresie wybrzmiewania głosek wynikające z nieprawidłowości anatomicznych lub fizjologicznych artykulatorów bądź obwodowego układu nerwowego.

Głoski w mowie dziecka

Na przełomie  pierwszego i drugiego roku życia oraz w pierwszej połowie drugiego roku życia pojawiają się następujące fonemy (wg Smoczyńskiego):

/a/, /i/, /u/, /t/, /p/, /s/, /j/, /k/, /m./, /l/, /n/); pozostałe to dźwięki pozasystemowe.

Maria Zarębina podaje, że system fonologiczny dziecka z początkiem 3. r. życia różni się od takiegoż systemu dorosłych w zakresie samogłosek brakiem dystynkcji ustne:nosowe, w zakresie spółgłosek brakiem dystynkcji zębowe (szczelinowe i zwartoszczelinowe): dziąsłowe. Co oznacza, że dziecko może jeszcze nie wypowiadać głosek szeregu szumiącego. Do końca trzeciego roku życia powinno również przestać zmiękczać spółgłoski, do tego czasu można zaakceptować wymowę: siałata (sałata), ciukielek (cukierek).

W czwartym roku życia dziecko zaczyna wypowiadać wszystkie głoski (na głoski szeregu szumiącego można poczekać do 5 roku życia, pod warunkiem, że nie zauważamy wad wymowy, czyli, że dziecko nie realizuje głosek np. międzyzębowo). Czterolatek ma czas jeszcze na głoskę <r>, która pojawia się do ok. 6 roku życia, a niektóre źródła podają, że do 7 roku życia. W wieku 5-6 system fonetyczno-fonologiczny zostaje ukształtowany.

 

 

Podobne wpisy


2 thoughts on “Ratunku! Moje dziecko niewyraźnie mówi”

  • A czy moge pomóc dwulatkowi sama w domu z problemem wyrzucania szczęki dolnej do przodu? Sepleni przez to strasznie. W dodatku zaczyna nawet smiac sie z taka wysunietą szczeka. Gdy zaciska zeby do zgryzu nie ma problemu i wszystko jest prawidlowo. Nie mamy tez problemu z jedzeniem, gryzieniem itp.
    To dziwne, bo słowa ktorych nauczył sie jako pierwszych (mama, tata, baba itp) wymawia poprawnie. Nowe slowa sepleni. Czy moge jakos dziecku pomoc?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


Close